Zawór nadmiarowo-upustowy ustawia się na wartość niższą niż dopuszczalne ciśnienie różnicowe instalacji, a nie bezpośrednio na tę wartość. Urządzenie działa proporcjonalnie – otwiera się stopniowo wraz ze wzrostem ciśnienia, dlatego nastawa musi uwzględniać charakterystykę dławienia pompy, przepustowość zaworu i zakres pracy termoregulatorów grzejnikowych. Prawidłowa regulacja ogranicza szumy, chroni pompę i nie powoduje niepotrzebnego przepływu przez obejście.
Jak ustawić zawór nadmiarowo-upustowy?
Zawór nadmiarowo-upustowy pracuje jako obejście, czyli by-pass łączący przewód zasilający z powrotnym albo z częścią ssawną pompy. Gdy termostaty grzejnikowe zaczynają się zamykać, rośnie opór instalacji i ciśnienie w części pierwotnej. Zawór otwiera się wtedy stopniowo, kierując część czynnika przez obejście.
Regulację przeprowadza się przy działającej instalacji i obserwacji jej reakcji. Dokładne wartości ciśnienia nie są uniwersalne. Wynikają z projektu, charakterystyki pompy, oporów przewodów oraz danych producenta zaworu.
Postępuj w następującej kolejności:
- Sprawdź dane instalacji – odczytaj z dokumentacji dopuszczalne ciśnienie różnicowe dla termoregulatorów, charakterystykę dławienia pompy oraz zakres nastawy zaworu.
- Otwórz termostaty na maksimum – instalacja powinna pracować przy projektowym lub możliwie dużym przepływie. Ustal wtedy punkt pracy pompy i sprawdź, czy zawór pozostaje zamknięty albo prawie zamknięty.
- Ustaw wstępną wartość niższą od granicznej – nastawa początku otwarcia musi znajdować się poniżej ciśnienia, którego przekroczenia chcesz uniknąć. Różnica kompensuje wzrost ciśnienia występujący podczas stopniowego zamykania termostatów.
- Stopniowo zamykaj termostaty – obserwuj wskazania manometru, pracę pompy i hałas przy głowicach lub zaworach grzejnikowych. Wraz ze wzrostem oporów zawór powinien otwierać się płynnie.
- Koryguj napięcie sprężyny – pokrętłem zmniejszaj lub zwiększaj nastawę zgodnie z instrukcją producenta. Jeśli pojawia się szum, zawór powinien rozpocząć otwieranie wcześniej, czyli przy niższej wartości ciśnienia.
- Sprawdź pełny zakres pracy – po regulacji ponownie otwórz część termostatów, a następnie je przymknij. Zawór nie powinien pozostawać stale otwarty, ponieważ stały przepływ przez by-pass oznacza stratę energii i może pogarszać warunki pracy źródła ciepła.
Nie ustawiaj zaworu „na oko”. Sama wartość nadrukowana na skali nie wystarcza, jeśli nie znasz charakterystyki pompy i wymaganej przepustowości obejścia.
Jeżeli przy zamykających się termostatach zawór nie jest w stanie odprowadzić wymaganego strumienia, sama zmiana nastawy nie rozwiąże problemu. Przyczyną może być zbyt mały zawór, zbyt duże ciśnienie pompy albo nieprawidłowo dobrany by-pass.
Dlaczego zawór nie utrzymuje jednej wartości ciśnienia?
Zawór nadmiarowo-upustowy bez dodatkowego siłownika jest regulatorem bezpośredniego działania o charakterystyce proporcjonalnej. Nie działa jak przełącznik, który pozostaje całkowicie zamknięty, a następnie nagle się otwiera. Wzrost ciśnienia powoduje stopniowe unoszenie grzybka, a większy przepływ przez zawór wymaga zwykle dalszego wzrostu ciśnienia.
W rezultacie ciśnienie po stronie wtórnej zmienia się wraz z punktem pracy pompy. Nastawa na pokrętle oznacza przede wszystkim wartość początku otwarcia przy określonych warunkach, a nie stałe ciśnienie utrzymywane w całym zakresie przepływu. Im bardziej stroma charakterystyka pompy i im większy wymagany przepływ przez obejście, tym większe znaczenie ma pozostawienie zapasu poniżej wartości dopuszczalnej.
| Objaw | Możliwa przyczyna | Działanie |
|---|---|---|
| Hałas w głowicach lub zaworach grzejnikowych | Za wysoka nastawa albo zbyt duże ciśnienie pompy | Obniż nastawę i sprawdź charakterystykę dławienia pompy |
| Zawór pozostaje otwarty przy normalnym zapotrzebowaniu | Za niska nastawa, zbyt mały opór instalacji lub niewłaściwe miejsce montażu | Zweryfikuj nastawę, przepływ przez by-pass i schemat podłączenia |
| Ciśnienie nadal rośnie przy zamykaniu termostatów | Za mała przepustowość zaworu albo pompa pracuje poza zakresem doboru | Sprawdź wymagany strumień, dobór zaworu i tryb pracy pompy |
| Zbyt wysoka temperatura powrotu | By-pass zawraca gorący czynnik zbyt blisko kotła kondensacyjnego | Zweryfikuj lokalizację obejścia i wpływ przepływu na kondensację |
Trzeba uwzględnić także kompromis między wyciszeniem instalacji a stratami energii. Zbyt wysoka nastawa nie ograniczy skutecznie przyrostów ciśnienia. Zbyt niska spowoduje częsty przepływ przez obejście, nawet gdy instalacja może pracować bez tego wsparcia.
Gdzie montować zawór nadmiarowo-upustowy?
W typowym układzie zawór montuje się równolegle do regulowanej części instalacji. Jego dokładne położenie decyduje o tym, czy zawracany czynnik trafi do przewodu powrotnego, czy bezpośrednio na stronę ssawną pompy.
By-pass może być potrzebny w instalacji z wieloma termoregulatorami, przy wymaganiu minimalnego przepływu przez pompę lub źródło ciepła oraz wtedy, gdy zmienny przepływ powoduje nadmierny wzrost ciśnienia. Przed montażem trzeba jednak sprawdzić, czy pompa elektroniczna z regulacją prędkości obrotowej nie potrafi samodzielnie dopasować parametrów pracy.
Podczas wyboru miejsca zwróć uwagę na następujące zasady:
- Montuj zawór równolegle do chronionej części instalacji, zgodnie ze strzałką kierunku przepływu i instrukcją producenta.
- Zapewnij przepustowość wystarczającą do przejęcia strumienia, który pojawia się przy zamykaniu termoregulatorów.
- Nie umieszczaj obejścia bezpośrednio przy kotle kondensacyjnym, jeśli zawracany czynnik podnosi temperaturę powrotu do źródła.
- Jeżeli by-pass jest konieczny w takim układzie, rozważ lokalizację możliwie daleko od kotła, aby zawracana woda miała niższą temperaturę.
- Sprawdź, czy obejście nie powoduje stałego, niepotrzebnego przepływu i pogorszenia regulacji hydraulicznej.
W kotle kondensacyjnym zbyt ciepły powrót ogranicza możliwość kondensacji pary wodnej ze spalin, a tym samym może obniżyć sprawność źródła. Dlatego sama poprawna nastawa sprężyny nie wystarczy, jeśli zawór znajduje się w niekorzystnym miejscu.
Jeżeli po regulacji nadal występuje hałas, pompa często zmienia punkt pracy albo kocioł cyklicznie się wyłącza, trzeba sprawdzić cały układ: dobór pompy, średnice przewodów, przepustowość zaworu i miejsce włączenia by-passu. W takim przypadku regulacja bez analizy charakterystyki instalacji może tylko maskować problem.
Najbezpieczniejsza zasada jest prosta: najpierw określ dopuszczalne ciśnienie różnicowe i punkt pracy pompy, a dopiero potem ustaw zawór poniżej tej wartości. Zawór powinien otwierać się tylko wtedy, gdy zamykające się termostaty rzeczywiście powodują wzrost ciśnienia, nie zaś podczas normalnej pracy całej instalacji.
