Rury PEX łączy się mechanicznie, używając złączek skręcanych albo zaciskanych. Niezależnie od wybranej metody końcówkę rury trzeba przyciąć prostopadle, skalibrować i sfazować. To chroni oringi przed uszkodzeniem i decyduje o szczelności połączenia.
Dlaczego rury PEX wymagają złączek?
PEX, czyli polietylen sieciowany, nie jest materiałem przeznaczonym do klejenia ani zgrzewania. Połączenie wykonuje się za pomocą dopasowanej kształtki, która mechanicznie unieruchamia rurę i zapewnia uszczelnienie.
Do wyboru są dwa podstawowe rozwiązania: złączki skręcane, które można później rozłączyć, oraz złączki zaciskane, tworzące połączenie nierozłączne. Wybór zależy przede wszystkim od miejsca montażu, rodzaju instalacji i dostępnych narzędzi.
Złączki skręcane czy zaciskane?
Oba systemy mogą być stosowane w instalacjach wody użytkowej, centralnego ogrzewania i ogrzewania płaszczyznowego, ale nie mają takich samych wymagań montażowych. Najważniejsze różnice przedstawia tabela:
| Cecha | Złączki skręcane | Złączki zaciskane |
|---|---|---|
| Narzędzia | Klucze płaskie oraz narzędzia do cięcia i kalibracji | Zaciskarka z właściwymi szczękami oraz narzędzia do cięcia i kalibracji |
| Możliwość demontażu | Tak, połączenie jest rozłączne | Nie, połączenie jest nierozłączne |
| Miejsce montażu | Miejsca dostępne, przy których może być potrzebna późniejsza zmiana | Instalacje podtynkowe i prowadzone w wylewce, zgodnie z wymaganiami systemu |
| Charakter montażu | Prostszy, bez zaciskarki | Wymaga właściwego narzędzia i dobrania profilu szczęk |
Złączka skręcana jest wygodna przy pracach modernizacyjnych i w miejscach, do których pozostaje dostęp. Złączka zaciskana sprawdza się tam, gdzie połączenie ma zostać trwale zamknięte w przegrodzie. W obu przypadkach należy stosować elementy przeznaczone do konkretnego systemu rur i instalacji.
Jak przygotować rurę PEX?
Przygotowanie końcówki rury to etap, którego nie należy pomijać. Po cięciu rura może mieć zdeformowany, owalny przekrój i ostrą krawędź. Wprowadzenie jej bez przygotowania na króciec może uszkodzić oringi, a skutkiem będzie przeciek.
Przed montażem wykonaj następujące czynności:
- Przytnij rurę prostopadle do jej osi, używając nożyc przeznaczonych do rur z tworzywa.
- Skalibruj końcówkę kalibratorem, aby przywrócić jej okrągły przekrój.
- sfazuj krawędź rury, czyli usuń ostre zadziory i przygotuj łagodne wejście na króciec.
- Sprawdź końcówkę, czy nie ma pęknięć, głębokich zarysowań ani zabrudzeń.
Kalibracja i fazowanie ograniczają ryzyko przecięcia lub podwinięcia uszczelnień podczas wsuwania rury na kształtkę. Jeżeli końcówka jest uszkodzona, należy odciąć kolejny fragment i przygotować ją ponownie.
Jak zamontować złączkę skręcaną?
Do tego połączenia potrzebujesz nożyc, kalibratora oraz dwóch kluczy płaskich. Zaciskarka nie jest potrzebna.
- Przytnij rurę pod kątem prostym, a następnie skalibruj i sfazuj jej końcówkę.
- Wsuń na rurę nakrętkę złączki, a potem pierścień zaciskowy, zachowując kolejność przewidzianą przez producenta.
- Wsuń rurę na króciec złączki aż do właściwego położenia. Nie wciskaj jej na siłę, jeśli końcówka nie została prawidłowo skalibrowana.
- Przesuń pierścień i nakrętkę na korpus złączki, po czym dokręć nakrętkę ręcznie.
- Użyj dwóch kluczy. Jednym przytrzymaj korpus złączki, a drugim dokręcaj nakrętkę.
Dwa klucze są potrzebne po to, aby nie przenosić momentu na rurę, króciec ani korpus złączki. Przytrzymywanie elementu tylko ręką może spowodować skręcanie instalacji lub uszkodzenie gwintu. Po wykonaniu połączenia przeprowadź próbę szczelności zgodnie z wymaganiami dla danej instalacji.
Jak zamontować złączkę zaciskaną?
Połączenie zaciskane wymaga nożyc, kalibratora i zaciskarki. Najpierw przygotuj rurę w taki sam sposób jak przy systemie skręcanym, a następnie wprowadź ją do kształtki do oznaczonej głębokości.
- Przytnij rurę prostopadle, skalibruj ją i sfazuj krawędź.
- Wsuń rurę na króciec złączki, kontrolując jej położenie przez otwory inspekcyjne, jeśli kształtka je ma.
- Dobierz szczęki zaciskarki do profilu przewidzianego dla konkretnej złączki.
- Ustaw szczęki na tulei zaciskowej i wykonaj pełny cykl zaciskania zgodnie z instrukcją narzędzia.
- Sprawdź wzrokowo tuleję i położenie rury, a następnie wykonaj próbę szczelności.
Nie używaj szczęk o innym profilu niż wymagany przez złączkę. Przykładowo profil TH nie jest automatycznie zamienny z profilem U. Niewłaściwe szczęki mogą odkształcić tuleję w niekontrolowany sposób i doprowadzić do rozszczelnienia, nawet jeśli połączenie wygląda poprawnie.
Połączeń zaciskanych nie należy montować „na oko” ani zastępować zaciskarki kluczami. Jeśli instalacja będzie ukryta w ścianie lub wylewce, szczególne znaczenie ma zgodność rury, kształtki, profilu szczęk i procedury opisanej przez producenta.
Najważniejsza zasada brzmi: najpierw poprawnie przygotuj rurę, a dopiero potem wykonuj połączenie. Złączki skręcane wybierz tam, gdzie potrzebny jest demontaż i łatwy dostęp. Złączki zaciskane lepiej pasują do trwałych instalacji ukrytych, ale wymagają właściwej zaciskarki i doświadczenia.
