W nowoczesnej instalacji centralnego ogrzewania z pompą obiegową wybierz zawór termostatyczny z nastawą wstępną. Zapewnia on podwójną regulację, czyli bieżące sterowanie temperaturą przez głowicę oraz ograniczenie maksymalnego przepływu przez grzejnik. Zawór bez nastawy ma sens głównie w bardzo starych instalacjach grawitacyjnych, gdzie liczą się możliwie małe opory przepływu.
Czym jest nastawa wstępna?
Głowica termostatyczna reaguje na temperaturę w pomieszczeniu. Gdy temperatura osiąga ustawiony poziom, głowica przymyka zawór i ogranicza dopływ wody do grzejnika. Po ochłodzeniu pomieszczenia zawór ponownie się otwiera. To regulacja bieżąca.
Nastawa wstępna działa niezależnie od głowicy. Pozwala wcześniej ustawić maksymalny przepływ przez zawór, czyli ograniczyć go do wartości potrzebnej dla konkretnego grzejnika. Dlatego zawór z takim mechanizmem nazywa się zaworem podwójnej regulacji. Zawór bez nastawy oferuje tylko pojedynczą regulację za pomocą głowicy.
Ograniczenie przepływu bywa nazywane kryzowaniem. W praktyce niższa wartość nastawy oznacza większe zdławienie i mniejszy przepływ, a wyższa pozwala przepuścić więcej wody. W zależności od konstrukcji zaworu nastawa może być stopniowana albo regulowana płynnie. Często spotyka się kilka pozycji, na przykład od 5 do 8.
Dlaczego równowaga hydrauliczna ma znaczenie?
Instalacja centralnego ogrzewania nie stawia takiego samego oporu na każdym odcinku. Grzejniki położone blisko kotła, pompy lub rozdzielacza są zwykle zasilane krótszymi przewodami. Do dalszych odbiorników woda musi pokonać dłuższe odcinki rur, kolana i inne opory. Bez regulacji przepływ może więc rozkładać się nierównomiernie.
W efekcie grzejniki blisko źródła ciepła mogą otrzymywać zbyt dużo wody i przegrzewać pomieszczenia, podczas gdy te oddalone będą niedogrzane. Nastawa wstępna umożliwia zrównoważenie hydrauliczne, czyli takie ustawienie przepływów, aby każdy grzejnik otrzymał ilość czynnika odpowiadającą jego mocy i położeniu w instalacji.
Zwykle grzejniki położone dalej wymagają większego przepływu, a te znajdujące się bliżej pompy można częściowo zdławić. Dokładne wartości powinny wynikać z projektu lub regulacji wykonanej przez instalatora. Samo zamontowanie zaworów z nastawą nie wystarczy, jeśli wszystkie zostaną pozostawione na przypadkowym ustawieniu.
Zawór z nastawą wstępną czy bez?
| Cecha | Zawór z nastawą | Zawór bez nastawy |
|---|---|---|
| Stopień regulacji | Podwójna regulacja – nastawa wstępna i głowica | Pojedyncza regulacja – tylko głowica |
| Możliwość zrównoważenia | Można ograniczyć maksymalny przepływ na każdym grzejniku | Brak oddzielnego ograniczenia przepływu |
| Zastosowanie | Nowoczesne instalacje pompowe, układy z wieloma grzejnikami | Proste lub bardzo stare instalacje, zwłaszcza grawitacyjne |
| Główna zaleta | Lepszy komfort, równomierne grzanie i cichsza praca instalacji | Prostsza konstrukcja i zwykle mniejsze opory przepływu |
| Ograniczenia | Wyższy koszt i konieczność prawidłowego ustawienia | Trudniejsze zrównoważenie instalacji i większe ryzyko nierównego grzania |
Oba typy zaworów mogą współpracować z głowicą termostatyczną, ale przed zakupem trzeba sprawdzić ich kompatybilność. Znaczenie ma między innymi gwint, na przykład M30 × 1,5 lub M28 × 1,5, a także skok i wysokość elementu sterującego. Nie każda głowica pasuje do każdego zaworu.
Kiedy wybrać zawór z nastawą wstępną?
Wybór podwójnej regulacji jest uzasadniony w większości nowych instalacji oraz podczas modernizacji istniejącego systemu. Szczególnie warto ją zastosować w następujących sytuacjach:
- Instalacja ma pompę obiegową – nastawa pomaga dopasować przepływy do oporów poszczególnych obiegów.
- W budynku jest wiele grzejników – różnice w długości przewodów mogą powodować nierównomierne ogrzewanie.
- Pomieszczenia mają różne zapotrzebowanie na ciepło – można ograniczyć przepływ w mniejszych grzejnikach i zapewnić większy w większych.
- Występują szumy lub przegrzewanie – prawidłowe ustawienie przepływów może ograniczyć hałas i nadmierne dostarczanie ciepła.
- Liczy się zużycie energii – stabilniejsza praca instalacji może zmniejszyć straty ciepła oraz obciążenie pompy.
Równowaga hydrauliczna wpływa nie tylko na temperaturę w pomieszczeniach. Ogranicza także niepotrzebne przepływy, zmniejsza ryzyko szumów i pomaga pompie pracować w warunkach przewidzianych dla instalacji:
- grzejniki bliżej źródła ciepła nie pobierają nadmiernej ilości wody,
- dalej położone odbiorniki mają większą szansę otrzymać wymagany przepływ,
- temperatura w pomieszczeniach jest łatwiejsza do stabilizacji,
- pompa i zawory pracują z mniejszym ryzykiem niepożądanych przepływów oraz hałasu.
Czy zawór bez nastawy ma jeszcze zastosowanie?
Tak, ale jego zastosowanie jest ograniczone. Zawory bez nastawy mają prostszą konstrukcję i często mniejsze opory hydrauliczne. Może to być zaletą w bardzo starych instalacjach grawitacyjnych, pozbawionych pompy, gdzie przepływ wynika z naturalnej różnicy temperatur i ciśnienie czynne jest niewielkie.
W typowej współczesnej instalacji pompowej taki zawór utrudnia jednak właściwe rozdzielenie przepływu. Może sprawdzić się w prostym, małym układzie, jeśli jego ograniczenia są znane i nie ma potrzeby dokładnego równoważenia. Przy większej liczbie grzejników będzie zwykle rozwiązaniem mniej elastycznym.
Co wybrać przy wymianie zaworów?
Jeżeli wymieniasz zawory w instalacji z pompą obiegową, wybierz modele z nastawą wstępną. Różnica w cenie jest zwykle mniejsza niż koszt późniejszego usuwania problemów z nierównym ogrzewaniem, szumami czy przegrzewaniem pomieszczeń. Trzeba jednak zlecić albo wykonać prawidłową regulację nastaw po montażu.
Zawór bez nastawy rozważ tylko wtedy, gdy modernizujesz bardzo starą instalację grawitacyjną lub projektant wskazał potrzebę zastosowania elementu o małych oporach przepływu. W pozostałych przypadkach zawór z nastawą wstępną będzie bezpieczniejszym wyborem pod względem komfortu, kosztów eksploatacji i możliwości regulacji całego systemu.
