Porysowana płyta nie zawsze oznacza utratę danych. Najpierw umyj ją delikatnie, a dopiero potem rozważ polerowanie płytkich rys. Powodzenie zależy od ich głębokości oraz od tego, która strona została uszkodzona. Jeżeli na nośniku znajdują się jedyne kopie zdjęć lub dokumentów, bezpieczniejsza będzie profesjonalna regeneracja.
Jak ocenić stan płyty?
Obejrzyj płytę pod światło. Rysy na gładkim spodzie, wykonanym z warstwy poliwęglanowej, czasem można spłycić albo usunąć. Ta warstwa chroni zapis przed odczytem lasera. Drobne zmatowienie może być jednak tylko zaschniętym brudem lub tłustym nalotem, więc naprawę zacznij od czyszczenia.
Znacznie gorzej wygląda uszkodzenie strony z nadrukiem. W klasycznej płycie tłoczonej warstwa zapisu znajduje się blisko góry nośnika. Głęboka rysa, odprysk lub dziura w nadruku może uszkodzić dane w sposób trwały. Zamalowanie ubytku metalizowanym, niezmywalnym flamastrem bywa stosowane jako próba przywrócenia odbicia wiązki lasera, ale nie daje pewnego rezultatu.
Inaczej należy traktować płyty CD-R i CD-RW. Ich zapis jest bardziej podatny na uszkodzenia niż zapis w tłoczonych płytach Audio CD. Mocne pocieranie lub polerowanie może zniszczyć je bezpowrotnie. W przypadku ważnych danych najlepiej najpierw spróbować je skopiować na innym napędzie, a dalsze działania powierzyć serwisowi.
Uwaga: domowe metody mogą pogorszyć stan nośnika. Nie używaj amoniaku, rozpuszczalników ani papieru ściernego. Nie poleruj też płyty narzędziem obrotowym, ponieważ łatwo wytworzyć dodatkowe rysy i przegrzać poliwęglan.
Jak naprawić porysowaną płytę w domu?
1. Mycie i osuszenie
To najbezpieczniejsza metoda i często wystarcza, gdy problemem jest kurz, tłuszcz albo brud wypełniający płytkie rysy. Przygotuj miękką ściereczkę z mikrofibry oraz letnią wodę. Możesz użyć łagodnego płynu do mycia naczyń albo płynu do szyb bez amoniaku. Środek zawierający amoniak może trwale zmatowić poliwęglan.
Postępuj w następującej kolejności:
- Opłucz płytę letnią wodą, aby usunąć luźne drobiny kurzu.
- Nałóż niewielką ilość łagodnego środka i delikatnie umyj powierzchnię opuszkami palców lub miękką mikrofibrą.
- Spłucz pozostałości detergentu czystą wodą.
- Osusz nośnik drugą, czystą ściereczką, przesuwając ją od otworu w środku do zewnętrznej krawędzi.
Najważniejsza jest technika. Zawsze wycieraj promieniście, od środka płyty ku krawędzi. Nie wykonuj ruchów po okręgu, zgodnie z rowkami zapisu. Okrężne rysy mogą utrudnić laserowi odczyt większego fragmentu danych.
2. Delikatne polerowanie pastą
Jeśli mycie nie pomogło, można spróbować ręcznego polerowania tłoczonej płyty Audio CD. Użyj bardzo miękkiej mikrofibry oraz niewielkiej ilości pasty polerskiej przeznaczonej do delikatnych powierzchni. Alternatywą bywa zwykła pasta do zębów, ale powinna być pozbawiona mikrogranulek i innych wyraźnych cząstek ściernych.
Polerowanie wykonuj spokojnie i bez silnego nacisku:
- Nałóż odrobinę pasty na wilgotną, miękką ściereczkę.
- Poleruj wyłącznie stronę z poliwęglanu, prowadząc materiał od środka do krawędzi.
- Po krótkim polerowaniu spłucz pozostałości pasty letnią wodą.
- Osusz płytę promieniście i sprawdź ją w napędzie.
Nie powtarzaj tego zabiegu wielokrotnie. Polerowanie usuwa niewielką ilość materiału, więc zbyt długie tarcie może spowodować trwałe zmatowienie. Metody tej nie stosuj na CD-R, CD-RW ani na płycie z uszkodzonym nadrukiem.
Do czyszczenia i polerowania możesz przygotować:
- miękką ściereczkę z mikrofibry
- letnią wodę
- łagodny płyn bez amoniaku
- pastę bez mikrogranulek albo delikatną pastę polerską
Którą metodę wybrać?
| Metoda | Skuteczność | Ryzyko | Koszt |
|---|---|---|---|
| Mycie wodą i łagodnym środkiem | Dobra przy kurzu i nalocie | Niskie przy właściwej technice | Niski |
| Pasta do zębów lub pasta polerska | Możliwa przy płytkich rysach | Umiarkowane, szczególnie przy zbyt mocnym tarciu | Niski |
| Profesjonalna regeneracja | Największa przy rysach na spodzie płyty | Niższe niż przy metodach domowych | Płatna usługa |
Profesjonalna regeneracja ma sens, gdy płyta zawiera unikalne dane albo głębokie rysy uniemożliwiające odczyt. Serwis używa urządzeń przeznaczonych do wyrównywania i polerowania poliwęglanu. Nawet wtedy nie ma gwarancji uratowania płyty z głęboką bruzdą lub uszkodzoną warstwą zapisu.
Jak chronić płyty przed zarysowaniem?
Najwięcej uszkodzeń powstaje podczas przechowywania i wyjmowania nośnika. Stosuj kilka prostych zasad:
- Przechowuj każdą płytę w pudełku lub etui, zamiast układać ją luzem w stosie.
- Wyjmuj ją, naciskając środkowy zatrzask, a nie wyginając krążek.
- Nie przesuwaj płyty po blacie, obudowie odtwarzacza ani innej powierzchni.
- Kładź ją stroną z nadrukiem do góry, aby chronić warstwę zapisu.
- Dotykaj głównie krawędzi i otworu w środku, nie powierzchni roboczej.
Przy płycie z jedyną kopią rodzinnych zdjęć, dokumentów lub innego ważnego materiału nie zaczynaj od polerowania. Najpierw spróbuj wykonać kopię na sprawnym napędzie, a jeśli odczyt się nie udaje, przekaż nośnik do profesjonalnej regeneracji. Tani eksperyment może w takim przypadku zamienić trudny do odczytu nośnik w płytę nieodwracalnie uszkodzoną.
